Overige proefnotities cabernet franc
Door Paul Op ten Berg
DECEMBER 2009 - In de decembereditie van Drinks Slijtersvakblad is een aantal pagina's gewijd aan het druivenras cabernet sauvignon. Onder meer is daar de herkomst besproken, de geografische verspreiding in Frankrijk zelf en elders in de wereld en de erbij behorende benamingen. De aromatische ontwikkelingen van de druiven op verschillende ondergronden en klimaatgebieden. Het algemene artikel werd afgesloten met een groot aantal proefnotities uit een aantal Franse productiegebieden van deze druif. In dit overzicht komen proefnotities uit een aantal andere landen aan de orde.
ITALIË
In 2000 stond er 7000 hectare aangeplant in Italië, hoewel gebleken is dat de druif regelmatig verward is met cabernet sauvignon en zelfs met carmenère. Cabernet franc vinden we het meest in Noord-Italië, vooral in regio's als Trentino, Veneto, Alto-Adige, Friuli en Lombardije. In Toscane wordt de druif steeds meer aangeplant, vooral in de Maremma en Bolgheri. Veelal onderdeel van een blend, denk aan wijnen als Ampelaia, Sassicaia, Solaia. Maar ook hier ontdekken wijnmakers de potentie van cabernet franc.
***(*) Godimondo Cabernet Franc La Montecchia 2005, I.G.T. Veneto, Colli Euganei, Veneto, Italië (Importeur: Hosman Vins € 8,95)
Van 100% cabernet franc. Vergisting op de schillen gedurende 10 dagen. Rijping op tanks van roestvrijstaal en van gecoat cement. Alc. 12,5 %.
K gemiddelde concentratie met verkleuring
G zeer floraal, specerijen, elegant, rozen, witte peper
S sappige zure kersen, kruidig, stevig en elegant, met zachte tannines
A puur fruit, goede lengte
T zuivere wijn met spel en een zekere verfijning
***+ Poggio al Tesero, 'W' dedicato a Walter 2005, IGT Toscana, Bolgheri, Italië (Importeur: Résidence Wijnen € 49,50)
Van 100% cabernet franc. 3 hectare grote, westzuidwest georiënteerde wijngaard van Via Bolgherese, op 56 meter boven de zeespiegel. Plantdichtheid: 9.000 stokken per hectare, geleid in cordon. De diepe bodem bestaat uit een bovenlaag van grof, kiezelrijk rood zand op een onderlaag van klei. Gemiddelde leeftijd van de wijnstokken: 11 jaar. Zeer lage opbrengst per hectare: 0,5 kilo druiven per wijnrank, 30 hl/ha. NB: de naam van de wijn, 'Opgedragen aan Walter' is een eerbetoon aan Walter, de in 2003 overleden oudste broer van Marilisa en Franco Allegrini. Vinificatie (wijnbereiding): Na de handpluk worden de druiven dubbel gecontroleerd, in de wijngaard en op een sorteertafel in de kelders. De trossen worden ontsteeld en de druiven pneumatisch zacht geperst. De gisting duurt 10 dagen bij 28-30°C. De malolactische gisting vindt plaats in barriques op 22°C. De jonge wijn wordt daarna 18 maanden opgevoed in barriques van Frans Allier eikenhout. Na het bottelen rust de wijn nog 12 maanden op fles.
K vitale kleur met gemiddelde concentratie
G zeer boeiende, aparte geur van rijp bessenfruit en specerijen met krachtige vanille
S weelderig, licht zoetig fruit, kaneel, nootmuskaat en kruidnagel
A krachtige, zalvende, fluweelzachte tannines vullen lange tijd de mond
T rijke stijl, machtig glas met veel kracht en enige complexiteit
****(*) Le Macchiole 'Paleo' 2004, IGT Toscana, Toscane, Italië (Importeur: Goessens € 45,-_
Van 100% Cabernet Franc uit de wijngaarden Casa Vecchia (1983), Puntone (1993), Casa Nuova (1998), Vignone (1999) en Madonnina (2002). De eerste oogst was die van 1989. De onderbodem bestaat uit klei met rivierafzettingen en kalkstenen. Het rendement wordt beperkt tot maximaal 800 gr druiven per wijnstok. Vergisting op de schillen gedurende 20 dagen. Opvoeding gedurende 14-16 maanden op nieuwe vaten (90% barriques, 10% vaten van 112 liter).
K vrij diepe concentratie
G complex en krachtig fruit, maggi, vanille, peper
S geweldig mooi, complex, superbalans, eminente zuren en tannines
A uitermate lang
T subtiel, elegant, mooi fris, niet te veel alcohol
HONGARIJE
In Oost-Europa vinden we cabernet franc in Hongarije, waar hij staat aangeplant in Hajós-Baja, Sopron, Szekszárd en Villány-Siklós. Vooral in Villány wordt het potentieel van cabernet franc zeker niet onderschat. Verder zien we de druif in Joegoslavië, Roemenië, Slovenië en Bulgarije.
***(*) Szekszárdi Cabernet Franc 2006, Peter Vida, Szekszárd (Importeur: Miranda Beems € 7,14)
Al in de 19e eeuw werd dé rode wijn van Szekszárd ('Kadarka') naar alle delen van Europa geëxporteerd. Frankrijk kocht grote hoeveelheden Hongaarse rode wijn tijdens de Phylloxera ramp. Door toedoen van deze druifluis werd bijna de gehele wijnbouw in Europa vernietigd. Volgens de Fransen konden alleen de wijnen van Szekszárd enigszins concurreren met de kwaliteit van hun eigen wijnen. Szekszárd heeft milde lange winters en (soms extreem) en droge zomers met veel zonneschijn.
Péter Vida is een wijnfanaat en filosoof; 'my wines will be valuable only if my soul can be felt in them', en maakt gebruik van de 'verborgen valleien' in het heuvelachtige Szekszárd gebied met unieke microklimaten. Hier produceert hij zijn grootse rode wijnen. 30 meter dikke löss gronden zorgen voor stevige karaktervolle wijnen. Klein en voorzichtig begonnen, voltooide hij in 2003 zijn eigen wijnkelder. Hij bezit nu 10 ha aan wijngaarden, waarvan 1 ha op de Bakta heuvel zijn grote trots is. Ook koopt hij elk jaar nog zo'n 12 ton druiven op van andere boeren. Na een week op roestvrijstaal te hebben gegist, worden de beste wijnen daarna op zorgvuldig geselecteerde barriques bewaard. Ook Péter Vida heeft al op vele internationale concoursen verschillende prijzen gewonnen. De druiven voor deze wijn werden geplukt op 15 oktober 2006. De wijn rijpte 13 maanden lang op vaten van 1.100 liter, gemaakt van Hongaars eiken.
K gemiddeld geconcentreerd kersenrood met paars
G iets weeïg, frisse, net even wat vluchtige zuren, aalbessen, rabarber en bramen
S stevig, veel materie, hoge zuurgraad, frambozen, zachte tannines
A vrij elegant, maar met structuur, vrij lang
T krachtige en elegante eetwijn
*** Cabernet Franc Sterntal 200, Domaine Mondivin, Villány (Importeur: Vinites € 13,95)
Villány is de wijnstreek in het uiterste zuiden van Hongarije, vlak bij de Kroatische grens. In dit gebied, dat direct onder de 46e breedtegraad ligt -op dezelfde hoogte als de Rhône- bestaat al wijnbouw sinds de antieke oudheid.
Dat is niet zo vreemd, want Villány heeft door zijn zuidelijke ligging de meeste zonne-uren van heel Hongarije, en daarmee ook de hoogste gemiddelde jaartemperatuur. Bovendien wordt de streek tegen noordenwinden bescherm door de Villány Mountains. De regenval is voldoende, eigenlijk perfect voor de wijnbouw, met een totaal van 700 mm per jaar.
In totaal staan er 2000 hectare druivenstokken aangeplant, in verschillende dalen, die elk een eigen type wijn voortbrengen. De beste wijngaarden vinden we in het Jammertal (dal van verdriet), Ördögárok (duivelsvallei), Csillavölgy (sterrendal), Remete (heremiet), Kopár (kaal, dor), Konkoly, VárerdÅ‘ (kasteelbos) en Zuhánya. Omdat de rode wijnen van deze streek de beste zijn, vinden we hier vooral blauwe druiven, met de nadruk op kékoportó, kékfrankos, zweigelt, cabernet-sauvignon, cabernet-franc en merlot. De keuze voor cabernet-franc is op het eerste gezicht verrassend, maar juist deze druif doet het in de warme wijngaarden van deze streek zeer goed, en is beter dan de cabernet-sauvignon in staat het karakter van het terroir in de wijn over te brengen.
Na de val van het communisme was Villany, door zijn enorme mogelijk een van de eerste streken in het nieuwe Hongarije waar de boeren zelf weer hun rode wijnen gingen bottelen, en dat niet meer overlieten aan de staat, die in de communistische tijd alles bepaalde. Daardoor kreeg de streek een flinke voorsprong op de andere wijnstreken van het land, en dat verklaart ook dat het de streek is die de duurste rode wijnen van dit bijzondere wijnland produceert.
Het Domaine Mondivin is een van de wijnbedrijven van Villány die de cabernet-franc-druif vanaf het begin op de eerste plaats heeft gezet, omdat de eigenaren de bijzondere potentie van deze druif voor de wijnen van Villány direct onderkenden. De geschiedenis van het wijngoed begon met de begaafde wijnmaker Ede Tiffán, die in 1991 voor zichzelf begon met een kleine wijngaard. Die werd al snel te klein voor zijn ambities, zodat hij op zoek moest naar meer druiven, om zijn bedrijf uit te breiden.
Maar uitbreiden kost geld, en toen kwamen de Nederlandse wijnondernemers Erik Sauter en Jan van Lissum in beeld. Ze waren onder de indruk van de wijnen van Tiffán en waren bereid hem te helpen met geld en adviezen. Samen met Tiffán werden ze partners in het nieuwe bedrijf Domaine Mondivin. Voor het bedrijf werd een prachtige wijngaard verworven in het Sterntal, 5 ha met in 1964 geplante cabernet franc stokken. De eerste jaargang van de wijn was 1993. De wijn van Mondivin kreeg al snel enige faam in Nederland, België, Duitsland en natuurlijk in Hongarije zelf.
De wijnen van het Domaine Mondivin worden gemaakt op een klassieke manier, zoals ook op een Bordeaux-château. Alleen wordt bij de opvoeding gekozen voor iets grotere vaten -demi-muids van 500 liter- om het hout niet te laten overheersen en de cabernet-franc optimaal tot zijn recht te laten komen. De cabernet-franc geeft de wijnen een mooie frisheid en subtiele tannines. Dat geeft ze voldoende karakter om ze enkele jaren ontwikkeling te gunnen, omdat ze dan pas hun complexiteit ten volle kunnen tonen. De kwaliteit van de wijnen van Domaine Mondivin en andere producenten van de streek bracht de vermaarde wijnschrijver Michael Broadbent tot de volgende uitspraak: 'In Villany they make the best cabernet-francs of the world'. Een beter compliment voor de wijnen is nauwelijks denkbaar.
Met de jaargang 2004 kwam er meer koelte in de zomer dan in het zeer hete 2003. Dat was gunstig voor de cabernet-franc, die onder koelere omstandigheden een betere expressie van het terroir geeft en ook zijn fruit mooier kan vasthouden dan onder zeer hete omstandigheden. De 2004 is eveneens mooi krachtig, maar de frisheid van de cabernet franc speelt hier een grote rol, met een heerlijke levendigheid. De wijn bevat 100% cabernet franc.
K gemiddeld geconcentreerd met vrij veel evolutie (oranje rand)
G flinke geur, boers, zwoel, wat jammy, toffee, animaal
S zeer sappige inzet met drop, pinda's, boers fruit, tendeert wat naar vluchtig
A rijp, een tikje vluchtig, vrij veel lengte
T wat vlak, mist een hechte balans
**** Cabernet Franc Selection 2006, Weninger & Gere, Villány (Importeur: DR Trading € 23,75)
Uit de wijngaard Csillagvölgy, met een lössbodem die rijk is aan kalk met een dikke bovenlaag van humus. De wijnstokken zijn 45 jaar oud en de plantdichtheid bedraagt 3.300 stokken/ha. Rendement 23 hl/ha. Vergist gedurende 10 dagen op tank, met 1 week inweking. Malo op hout. Opgevoed op 80% nieuwe en 20% 2e jaars barriques (80% Hongaars en 20% Frans eiken) gedurende 16 maanden. 14,5% alc.
K zeer mooi geconcentreerd, diep robijnrood
G iets animal, prachtig rijk en complex fruit, specerijen
S intens frambozenfruit met fraaie balans, rozen, sechuan peper
A zeer lang en krachtig, met elegantie en levendigheid
T door de krachtige fluwelen tannines kan deze uitstekende wijn nog vele jaren verder rijpen
CHILI EN VERENIGDE STATEN
In de Verenigde Staten en met name in Californië is de interesse voor cabernet franc vooral ontstaan omdat producenten zich wilden concentreren op het maken van Bordeaux blends. We vinden de druif het meest in Napa en Sonoma. Hoewel Californië tegenwoordig ook wijnen heeft die zijn gebaseerd op cabernet franc, zijn wijnmakers in de koelere regio's van de Verenigde Staten zich meer bewust van de mogelijkheden die de druif biedt. Deze koelere regio's vinden we in de noordoostelijke staten, zoals Long Island en Finger Lakes.
De Davis Universiteit heeft cabernet franc hier de laatste jaren gepromoot, omdat het ras goed tegen koude kan en vroeg rijpt. Het resultaat was echter maar al te vaak middelmatig en groen, veroorzaakt door de component IBPM (3-isobutyl-2-methoxy-pyrazine), met aroma's van gras en groene paprika
In Washington State werd de eerste experimentele aanplant gedaan in de jaren 70 door Washington State University in Columbia Valley. De aanplant is hier gegroeid tot bijna 500 hectare. Hoofdzakelijk gebruikt als onderdeel van een blend hoewel wijnmakers het potentieel van de druif ontdekken. De eerste varietal cabernet franc van Washington State werd in 1991 geproduceerd door Columbia Winery, gevolgd in 1992 door Ste Michelle met een cabernet franc afkomstig uit hun Cold Creek Vineyard. Cabernet franc uit Washington State heeft een sterk fruitkarakter, de karakteristieke vegetale tonen van cabernet franc vertalen zich hier in aarde, koffie en olijven.
In Chili was begin 21e eeuw 925 hectareaangeplant en Argentinië had in 2003 een aanplant van 300 hectare.
***(*) Odfjell Cabernet Franc 'Orzada' 2004, Odfjell, Maipo Valley, Chili (Importeur: Hosman Vins € 9,95)
Van 86% cabernet franc (10 jaar oude stokken uit de Maule Valley) en 14% merlot (8 jaar oude stokken uit de Cachapoal Valley). De cabernet franc stokken in de Maule Valley staan op in een wijngaard met een goed doorlaatbare diepe kleibodem, op 171 m hoogte gelegen. Hier heerst een mild klimaat, het droge seizoen duurt 6 maanden. Van april tot september valt 730 mm regen. In het groeiseizoen wordt streng gesnoeid en na de vruchtzetting wordt overtollig blad verwijderd. Gedurende de véraison en voor de oogst (half april voor cabernet franc, half maart voor merlot) worden de beste druiventrossen geselecteerd, de rest wordt weggeknipt (groene oogst). Handmatige pluk, volledige ontsteling zonder te kneuzen. 4-5 dagen koude inweking van de hele druiven, vervolgens vergisting op de schillen en na de gisting nog 2-12 dagen inweking bij 25°C. Opvoeding gedurende 14 maanden op Frans en Amerikaans eiken, waarvan de helft nieuwe vaten en de helft 1 jaar oude. Geen klaring, geen filtering.
K lichte concentratie van donkerrood
G zwoel, jammy, yoghurt met kersen, basilicum, eucalyptus, drop en mint
S boeiend rijp fruit, mooie zuren, zeer kruidig, groene groente, zeer aangenaam geheel
A uitstekende lengte met flinke vlezige tannines en blonde tabak
T vrij complex, goede typering, maar mist wat fruitvulling
***(*) Pride Mountain Vineyards Cabernet Franc 1998, Sonoma County, Californië (Importeur: Dielen € 48,80)
Blend van 75% cabernet franc en 25% merlot. Vergist op tank en gerijpt op Frans eiken. Alc. 14,1 %
K lichte tot gemiddelde concentratie met wat verbruining, iets troebel
G ontwikkelde, geparfumeerde geur van bessen, thee, kerrie, animaal en maggi
S gestoofd bessenfruit, chocolade, mist complexiteit en diepgang
A vrij stroef
T mist typiciteit
****- Titus Cabernet Franc 1998, Napa Valley, Californië (Importeur: Ad Bibendum € 24,33)
De 16 hectare grote wijngaard van dit familiebedrijf ligt even ten noorden van St. Helena, aan de weg naar Silverado. De goed doorlaatbare bodem bestaat uit zand met rivierafzettingen, zeer geschikt voor de productie van complexe wijnen met goed gedefinieerde fruitaroma´s, zachte zuren en tannines met een natuurlijk evenwicht. Blend van 75% cabernet franc met 13% merlot, 7% cabernet sauvignon en 5% malbec. Alc. 14%.
K gemiddelde concentratie, maar weinig of geen evolutie
G vrij gesloten, zwarte bessen en kersen, rozen, drop, dierlijke aroma's, leer, medicinaal
S lenig, stevig, breed, aangename tannines, specerijen, laurierdrop, witte peper
A veel structuur van evenwichtig rijp fruit
T ferme wijn met prima balans, mist net wat complexe tonen
ZUID-AFRIKA
In Zuid-Afrika was rond begin 21e eeuw zo'n 1000 hectare aangeplant. Productie van wijnen volledig van cabernet franc vinden we momenteel vooral in boutique wineries. Enkele grote namen maken klasse cabernet franc. Buitenverwachting, Raats, Plaisir de Merle.
*** Cabernet Franc 2006, Raats, Stellenbosch (Importeur: Vinites € 22,95 )
Het kleine wijnbedrijf Raats Family behoort tot de nieuwkomers. Raats heeft zich helemaal geconcentreerd op twee druiven, cabernet franc voor rood (15%) en chenin blanc voor wit (85%). Heel uitdagend, zeker in het geval van de cabernet-franc, die we in Zuid-Afrika nauwelijks zien in de rode wijnen. Wijnmaker Bruwer Raats ziet zowel in de cabernet-franc als in de chenin blanc als ondergewaardeerde druiven, waar veel eer mee te behalen is. Elk wijngaardblok wordt tot in de perfectie verzorgd, om overal de meest perfecte kwaliteit te krijgen.
De cabernet-franc blijkt het in het klimaat van Stellenbosch perfect te doen door de ideale combinatie van veel zon en frisheid van de op 18 km afstand gelegen zee. De stokken voor deze wijn van 100% cabernet franc zijn inmiddels zo'n twintig jaar oud, en ze staan aangeplant op 200 meter hoge noordoostelijke hellingen van verpulverd graniet, zodat ze vooral genieten van de milde ochtendzon. Alleen in zeer droge jaren vindt irrigatie plaats, omdat wordt gestreefd naar druiven met veel concentratie en diepgang. De opbrengsten liggen niet hoger dan 35 hectoliter per hectare. Na de oogst krijgt de wijn extra kleur en diepte door een inweking van vijf dagen op de schillen, voordat de eigenlijke gisting begint bij 28-30°C. De wijn rijpt gedurende 16 maanden op Frans eiken van de tonneliers Vicard en Mercury, waarvan 30% nieuw, gedurende zestien maanden, waarin een perfecte harmonie wordt bereikt tussen hout en fruit. Van 100% cabernet franc.
K vrij diep
G krachtig fruit met wat verbrand rubber, jodium en alcohol
S vol en rijp met een goede zuurgraad, krachtig, kruidig en vlezig
A stevig en vrij lang, met o.a. chocolade, kruidnagel en blauwe pruimen
T een krachtpatser, doet wat aan pinotage denken, mist typiciteit
***+ Hermanuspietersfontein Swartskaap 2007 (Importeur: Great Grapes € 11.50)
Het wijnbedrijf Hermanuspietersfontein is gevestigd in het dorp Hermanus in de Sondagskloof. Wijnmaker is Bartho Eksteen. Er worden uitsluitend eigen druiven verwerkt. Swartskaap (zwart schaap) duidt op een buitenbeentje, op een wijn met eigen identiteit van 100% cabernet franc druiven. De wijngaard ligt op 200-400 m hoogte en heeft een onderbodem van klei en een bovenlaag van kleischalie, grind en graniet. Opgevoed gedurende 16 maanden in nieuwe en 1 jaar oude Franse barriques met medium toast. Alc. 14,5 %.
K gemiddelde concentratie
G afwijkende geur met pinda's, specerijen, basilicum, viooltjes en lavas
S fris zwart bosfruit met een gebrande toon, gado-gado, maggi en karamel
A flinke zuren blijven nahangen, met een zoetje ernaast
T mist typiciteit en heeft ook iets van pinotage
