Whisky & Jazz

AUGUSTUS 2009 - De portee van Whisky & Jazz is niet het opsommen van titels die toevallig over drank gaan. Het is een persoonlijke blend van auteur Hans Offringa tussen twee ambachten. In dit unieke boek worden tien excellente single malts gematcht met tien legendarische jazzmuzikanten. Aan bod komen de levensloop van onder meer Charlie Parker, Miles Davis en Stan Getz. Maar ook de geschiedenis van distilleerderijen als Bowmore, Glenrothes en Jura wordt uitgebreid besproken. The Institute of Jazz Studies leverde unieke foto's van jazzlegendes en kunstenaar Gijs Dragt maakte prachtige foto's van en in de distilleerderijen. De historische context geeft een extra dimensie aan Whisky & Jazz. Daarmee spreekt het zowel liefhebbers van whisky als die van geschiedenis en (jazz) muziek aan. In een voorwoord geeft de Schotse whiskyschrijver Dave Broom die samensmelting van gemoedstoestanden uiterst fraai weer. Hij schrijft onder de kop ‘Een Jackson in je huis’ wellicht de beste recensie over dit boek en de auteur ervan. ‘Whisky en jazz. Het ligt zo voor de hand, maar niemand had er tot nu toe een boek over geschreven. Ik zie onze gezamenlijke vriend Michael in een stoel zitten, eerst goedkeurend knikkend terwijl Hans uitlegt hoe hij die twee onderwerpen aan elkaar wil koppelen en daarna glunderend omdat Hans het zo treffend heeft weten te beschrijven. Jazz was nu eenmaal MJ's muziek.
`Je bent natuurlijk geen jazzman', zei hij ooit tegen mij. ‘Eh, eigenlijk...’ begon ik, een beetje nerveus want we kenden elkaar nog maar net, ‘schreef ik al over jazz voordat ik aan whisky begon.’ Michael keek me aan over de rand van zijn bril: ‘Oh ja?’ antwoordde hij en hij nam me daarna een van de aangenaamste examens in mijn leven af, doorspekt met anekdotes over zijn ontmoetingen met Dexter Gordon, Ben Webster en alle andere legenden met wie hij een glas genuttigd had.
We wisselden verhalen, nummers en favoriete musici uit en ontdekten dat onze wegen jazzgewijs uit elkaar gingen in het midden van de jaren zestig van de vorige eeuw toen ik ervandoor ging met Trane, Ayler, Shepp, Coleman (Ornette, niet Hawkins) en de ‘free jazz’ beweging. Dat hebben we nooit kunnen oplossen. Gelukkig maar, want het laat duidelijk zien dat jazz allesomvattend is, niet te categoriseren en open voor iedereen ... net zoals whisky waar eveneens vele wegen naar toe leiden.
Beiden verdienen ze verkend te worden. Het boek is nooit uit. Net wanneer je denkt in een ‘comfort zone’ terecht te zijn gekomen, duikt er een nieuwe botteling op, een nieuwe artiest. Ze schudden je wakker uitje zelfgenoegzaamheid en bieden meteen een nieuwe mogelijkheid, een nieuwe weg om te onderzoeken.
Een discussie over wat de beste malt is kan zo met ons gesprek van toen vergeleken worden. Ook dan wordt er een dialoog gestart tussen mensen die dezelfde kant uit kijken. Malt whisky is een goed gesprek, vergelijkingen maken, proeven, accepteren, van mening verschillen, leren. Jazz is een vergelijkbare, muzikale conversatie op een heel intiem niveau en bijna tegenstrijdig, ook heel intens. Luister eens naar de muziek waar in dit boek naar verwezen wordt en ontdek hoe er een web geweven wordt tussen de artiesten, de manier waarop hun muziek opklinkt, zich ontwikkelt en weer wegebt. Jazz is improvisatie op een thema net zoals elke single malt improviseert op smaak en geur. De wijze waarop iedere single cask versie een nieuwe interpretatie van het distilleerderijkarakter toont is dezelfde als die waarmee een jazzmusicus zijn of haar interpretatie van een ‘standard’ ten gehore brengt. Om beide te waarderen moetje tegelijkertijd contemplatief en alert zijn, ontspannen maar oplettend, openstaand voor nieuwe mogelijkheden. Jazz is geen achtergrondmuziek. Jazz creëert een sfeer en opent de geest. Een glas malt whisky doet dat eveneens. En dit boek ook.
Je kiest je malts op dezelfde manier als je je jazz kiest. Toen ik dit voorwoord aan het schrijven was had ik inspiratie nodig. Ben Webster? Te soepel. Chet Baker? (MJ moet hem zeker gekend hebben). Nee, ik moet een traan wegpinken. Ik scan de planken. Coltrane met Nature Boy, dat is de goeie voor het moment. Het gaat allemaal over het combineren van de juiste melodie met de juiste tijd, de juiste stemming en het juiste gezelschap. Net zoals je de juiste dram voor het juiste moment kiest. Je kiest bijvoorbeeld toch geen zwaargeturfde malt als aperitief?
Kies je smaken net zo zorgvuldig als je muziek. Creëer evenwicht. Maar nog belangrijker, neem er de tijd voor. Jazz gaat over spelen met tijd, over het kiezen van een thema, het uitrekken ervan, ermee spelen, fronsen, de mogelijkheden van elke noot onderzoeken en daardoor de ziel eronder blootleggen. Ook een grote single malt heeft tijd nodig. Eerst om zich te ontwikkelen in het hout, dan om zich te openen in het glas, te ademen en ten slotte diepte en complexiteit te onthullen. Malt is geen drie minuten voortrazende punkrock song; integendeel, het is een half uur mediteren over smaken en geuren die zich ontwikkelen, zich mengen en dan gas terugne¬men; het gaat over continue, subtiele veranderingen en wanneer je bij het laatste slokje en de laatste noot bent aangekomen dan vraag je je af: ‘Hoe ben ik hier terechtgekomen?’ Terwijl ik Trane terugzet op de plank valt mijn oog op een oude plaat van het Art Ensemble of Chicago. Hij is heel toepasselijk getiteld A Jackson in Your House. Neem er ook een Offringa bij. Bedankt Hans, ... er is nog hoop voor het whiskyboek!
Whisky & Jazz is in juni ook in de Verenigde Staten gelanceerd. Hans Offringa is een internationaal bekende auteur en whiskykenner. Hij is lid van de Scotch Malt Whisky Society en heeft meer dan 30 boeken en vertalingen op zijn naam staan. Hij is vast columnist van Drinks Slijtersvakblad en levert ook regelmatig bijdragen aan Whisky Etc, Whisky Passion en The Malt Advocate.
‘Whisky & Jazz’ is gebonden uitgevoerd met harde kaft en stofomslag. Het telt 216 pagina’s (21,5x28 cm) en kost in de winkel € 35,-. ISBN: 978 90 475 0554 9. Uitgeverij Spectrum (Houten).