Spectrum Wijnatlas
NOVEMBER 2008 - Het is al weer de zesde editie -de eerste verscheen in 1971- en het geldt als hèt standaardwerk op het gebied van wijn: de Wijnatlas van Hugh Johnson, die zich de laatste twee edities vergezeld weet van de steun van co-auteur Jancis Robinson. Beiden hebben met deze giga-update (400 pagina’s grootformaat) weer een onmisbaar naslagwerk neergelegd voor iedereen, die professioneel iets met wijn van doen heeft of wijn als hobby heeft.
‘Wijnbewustzijn is nog geen universeel verschijnsel. Zal ik dat opnieuw kunnen zeggen wanneer de zevende editie van deze atlas zich aandient?’, zo vraagt auteur Hugh Johnson zich af. Het wijnvirus heeft zich volgens hem zo ver en zo snel verspreid, dat delen van Azië die in de vijfde editie als een onwaarschijnlijke exportmarkt werden beschouwd, nu zelf wijn maken en exporteren. Johnson: ‘Bij zulke seismische veranderingen zou je zeggen dat traditionele benaderingen van het onderwerp steeds hachelijker of misschien wel irrelevant moeten worden. Sinds wijn buiten een vrij kleine kring in de belangstelling kwam te staan, vooral in Europa, zijn de uitgangspunten van de bespreking van wijn inderdaad verschillende malen verschoven. Lag in mijn eerste editie de nadruk nog op geografie, bodem en klimaat, in de jaren '80 stond druivenvariëteit op de voorgrond. De geheimen van kwaliteit werden ooit gedecreteerd door chemische analyse en beheersing. Niet veel later werden fysische factoren belangrijker. Daarna was het de beurt aan de biochemie, waarbij het mysterie een onverwachte comeback maakte in de raadselachtige vorm van biologisch-dynamische teelt. In de tussentijd was de nadruk verschoven van druif naar druiventeler: de menselijke factor kreeg een prominentere rol dan ooit, en wijn werd een van de activiteiten die worden geregeerd door de cultus van beroemde namen. Nieuwe manieren om wijn aan nieuwe consumenten te slijten maken wisselingen in mode moeilijk te negeren.’
Is er nog wel iets over wijn in kaart te brengen?
Hugh Johnson stelt zichzelf wel direct de vraag of er eigenlijk nog wel iets fundamenteels over wijn in kaart valt te brengen., als één enkele film boeren ertoe kan brengen een druivenras te rooien om een ander druivenras aan te planten. ‘Niet veel, moet je concluderen’, zo zegt hij: ‘en zeker al niet voor de miljarden liters aan merkwijnen die de schappen van 's werelds supermarkten vullen. Maar… massawijn is een realiteit, of er nu een druivennaam op het etiket staat of een geografische naam. Het belangrijkste is dat hij, met steeds minder uitzonderingen, deskundig wordt gemaakt.’
Toch is vindt deze gelouterde wijnschrijver het moeilijk om voor wijn om banaal te worden. ‘Voor de meeste consumenten op de wereld staat zelfs alledaagse wijn voor gezelligheid, gesprekken en vrolijkheid. Er is een triest segment dat nooit meer dan het minimum wil neertellen voor hun drank of zelfs hun eten. Voor hen zijn fabriekskippen uitgevonden; en fabriekswijnen. Wie reist, buiten de deur eet, zelf kookt of vrienden ontvangt, wil keuzes hebben: keuzes uit smaken en culturen. Simpel en chic zijn allebei in de mode. Net als Italiaans en Aziatisch, Frans en fusion. Het idee van een uniforme eetcultuur lijkt inmiddels achterhaald; zelfs bijna absurd. En bij wijn geldt hetzelfde. Als er iets in de mode is, dan is het diversiteit’, aldus Johnson bij het verschijnen van de nieuwste editie van zijn Wijnatlas.’ Dus waar begint diversiteit? Johnson: ‘Waar het altijd begon: in de velden, streken en landen waar wijn wordt gemaakt, bij de wijnmakers en hun ideeën. Tot de voorbijgaande modes van de afgelopen kwarteeuw behoorde een poging terroir, een stukje plaatselijke identiteit in wijn, af te doen als hocus pocus. In nieuwe gebieden beschreef men het soms als het snobisme van de gevestigde orde die jaloers haar reputatie bewaakte. Vreemd genoeg, of toch niet zo vreemd, beginnen deze gebieden, wanneer ze eenmaal op eigen benen staan en hun rijpende wijnen bezien en de rijpende wijn van eigen oogst proeven, hun eigen kenmerkende terroirs af te bakenen en hun eigen plaatsbewustzijn te ontdekken. Na boude beweringen dat bodem en klimaat perfect zijn in complete, wijde dalen, maakt een meer ervaren generatie nu zijn eigen onderscheidingen. Lichtere bodems of steilere hellingen, meer ochtendnevel of avondwind zijn niet het eerste wat je opvalt op een jonge farm, maar wanneer je de wijnen na tien of twintig jaar opnieuw proeft, kom je erachter waar de druiven het eerst rijpen en waar vorst toeslaat; waar je cabernet moet planten en waar merlot. Zo er een universele trend is in wijnetikettering, dan is het de toenemende vermelding van individuele percelen op wijnen met een kwaliteit die, of een karakter dat, een meerprijs rechtvaardigt. Zij vormen het `vlees' voor de lezer van deze Atlas.’
Schoonheid van wijn ontbreekt
Als het aan Hugh Johnson en Jancis Robinson had gelegen had de Wijnatlas tweemaal zo dik mogen zijn. Hugh Johnson: ‘Het element dat de lezer door gebrek aan ruimte, in deze uitgave zal missen is een poging de schoonheid van het onderwerp te beschrijven. In ons verslag van de geografische feiten, de aspecten van bodem en klimaat, cultuur en ambitie die de bijna ongelooflijke variëteit van het aanbod vormen, moest de ervaring zelf terzijde worden gelaten. Elders in ons respectieve werk zult u de waarderingen vinden van individuele wijnen die het geografische detail rechtvaardigen. Het is glas voor glas dat wijnen ons verleiden, ons soms teleurstellen of onze zinnen verrukken. Wat wij hier bedaard beschrijven als een peperige syrah, een honingachtige riesling of een rijpe en gestructureerde côte de nuits, heeft onze aandacht vastgehouden, onze smaakpapillen geprikkeld en ons hele avonden van verwondering en vreugde vervuld.’
Het bespreken van fijne wijnen, met zijn tasten naar woorden om ze te beschrijven en verklaren, is volgens Johnson geen aanstellerij, noch wordt het geprikkeld door banale smaken en sensaties. ‘Bepaalde wijnen hebben van nature een kracht, een ingebouwde welsprekendheid, die op unieke wijze de krachten uitdrukt waardoor ze gevormd zijn. Je kunt een aardbei niet herleiden tot een bepaalde akker, of een vis tot een rivier, of een edelsteen tot een mijn, terwijl je ervan geniet. Met wijn kan dat wel, en niet alleen tot de plek waar hij ontstond en het fruit dat hem zijn smaak gaf, maar tot het jaar waarin het fruit rijpte, en zelfs tot de wijnboer die de operatie leidde. Is er iets anders dat zo volledig een atlas van zijn herkomst rechtvaardigt?’
Monnikenwerk
Jancis heeft het leeuwendeel van het reizen, vorsen en schrijven, dat oorspronkelijk Hugh’s werk was, op haar schouders genomen, ondersteund door haar capabele en ruim gekwalificeerde assistente Julia. ‘Dat ik dankbaar ben is zwak uitgedrukt. Terwijl zij schrijft, lees ik wat vaak openbaringen voor me zijn, met grote geboeidheid. Soms lever ik commentaar, soms pas ik dingen aan, maar het werk dat ik begon is nu het hare geworden en alleen zij is er, naar mijn vaste overtuiging, toe in staat. Bij alle andere betrokkenen, van cartografen tot beeldresearchers en correctoren, staan wij beiden diep in het krijt. lk noem Gill Pitts bij name,als de meest capabele en toegewijde, opgewekte en onvermoeibare redactrice. Goede boeken worden niet gemaakt zonder zulke nijvere geesten. In de afgelopen 36 jaar dat dit boek op de rails staat, heb ik met veel mensen gewerkt. We zijn nooit een gelukkiger of hechter team geweest’, aldus Hugh die met deze woorden ‘afzwaait’ en officieel het stokje heeft overgedragen.
In haar inleiding van de Wijn Atlas schrijft Jancis: ‘Ook deze tweede maal is het heel leerzaam geweest om dit klassieke naslagwerk te herzien tot een boek dat, met 400 pagina's, dikker en (te oordelen naar de intensiteit van ons teamwerk) beter is dan het ooit is geweest. Deze steeds zwaardere taak heeft me laten zien hoe snel en onherroepelijk de wijnwereld is veranderd sinds de verschijning van de vorige editie in 2001, twee dagen na de dramatische 11e september en vele andere gebeurtenissen. Ook al zijn er slechts zes jaar verstreken sinds de vijfde editie het licht zag (eerdere edities verschenen in 1971,1977,1985 en 1994), er is één algemeen kenmerk dat de huidige wereld typeert, en de wijnwereld niet minder, en dat is versnelling, met name in het tempo van de veranderingen. We moeten razendsnel werken aan zowel de tekst als het kaartwerk om dit boek in de voorhoede van de wijnboekenwereld te houden, waar het de afgelopen 36 jaar heeft gestaan.’
We hoeven volgens haar alleen maar te kijken naar de enorm toegenomen, wereldwijde belangstelling voor zowel de consumptie als productie van wijn in de eerste jaren van deze eeuw, om iets van de kracht achter deze versnelling te bespeuren. ‘Toen ik midden jaren '70 over wijn begon te schrijven, was dat met enige schroom. In veel kringen werd wijn (en voedsel) als een schokkend frivool onderwerp beschouwd. je leven aan zoiets wijden kon worden gezien als een verspilling van een goede opvoeding. Vandaag de dag ligt dat anders. Soms lijkt het wel alsof er nauwelijks een schrijver, sportheld of zakentycoon is -en ja, er zijn ook steeds meer vrouwelijke connaisseurs- die niet zijn liefde voor wijn belijdt. Steeds vaker starten ze zelfs hun eigen label of wijngoed; op zijn minst investeren ze in een flinke persoonlijke wijncollectie.’
In 's werelds dominante economie heeft wijn bier en sterkedrank ingehaald. De VS lijkt niet alleen de belangrijkste wijnimporteur van de wereld te worden, maar is inmiddels veruit de grootste wijnproducent buiten Europa. Jancis: ‘De bekoringen van wijn en de gezondheidsvoordelen die eraan worden toegeschreven, hebben eindelijk de wereld veroverd, inclusief aanzienlijke terreinwinst in veel delen van Azië, een werelddeel dat ooit immuun leek voor het wijnvirus. Maar nu het leger van wijnliefhebbers groeit en de communicatie binnen dat leger zo snel en efficiënt is geworden, op echt wereldwijde schaal, zien we dat wijntrends die eerder een generatie nodig hadden om effect te hebben, zich nu tussen twee oogsten door over de wereld verbreiden.’
Wijn Atlas 6e editie is genaaid gebonden uitgevoerd met harde kaft en stofomslag. Het telt 400 pagina’s (23x29 cm) en bast honderden foto’s en kaarten. Het kost in de winkel € 79,95. ISBN 978 90 712 0688 3. Uitgeverij Spectrum (Houten) / Standaard (Antwerpen).
