Te gast bij Verdi

SEPTEMBER 2001 - Een opmerkelijk boek. Fascinerend als men het ter hand neemt en erin begint te bladeren. Tegelijk ook een opmerkelijk boek, dat perfect aansluit bij het allerhoogste creatieve peil dat de componist anderhalve eeuw geleden bereikt. Een boek waarin de passie voor muziek en de kunst van het genieten van Verdi bijeen zijn gebracht door auteurs Eva Gesine Baur en Isolde Ohlbaum. Een boek, zoals het titelblad met heel kleine lettertjes aangeeft, ook 57 lievelingsrecepten van Verdi bevat. Het boek verhaalt over het leven van de musicus, zijn passies voor vrouwen en alle geneugten van het leven. Maar ook over zijn depressies en eenzaamheid ver weg van de 'bewoonde wereld'. Het is een merkwaardig boek, zonder 'kop of kont'. Geen inleiding, geen nawoord geen verantwoording van de auteurs over het waarom van dit fraaie boek. Het begint gewoon met de mooie vrouwen van Milaan die op jacht zijn naar de gunsten van de componist-dirigent. En dan lezen we ineens:
'Milaan, mei 1848. `Nu is hij gek geworden', zeggen de meeste kennissen van Verdi als bekend wordt wat de 34-jarige ster van plan is. Vrijgezel, knap, bewonderd en dan trekt hij zich uitgerekend terug midden in de provincie. De meesten vinden zijn besluit onverantwoord en dom, want carrières worden gemaakt in metropolen. En zelfs vrienden zien deze daad niet als romantisch, maar op zijn best als sentimenteel. Het woord idyllisch is namelijk nauwelijks van toepassing op de afgelegen landstreek waar Verdi een stuk grond gekocht heeft met een vervallen herenhuis, dat zelfs de armste dagloner nog geen villa zou noemen. Er is daar niets, helemaal niets wat voor een ster aantrekkelijk zou kunnen zijn. De Bassa Padana, de Povlakte tussen Parma en Piacenza, is zo saai, zo vlak en leeg dat een vreemde zich er al snel verloren voelt. De geometrie van het vlakke land met zijn uitgestrekte maïs- en graanvelden, de loodlijnen van de hoge populieren en kale kerktorens is niet eens bekoorlijk in de lente, als zijn strengheid door het witte schuim van de bloesem der vruchtbomen verzacht wordt en oplicht door het vlammende rood van de klaproos en het fosforescerende geel van het koolzaad.
De streek komt over als een nuchtere, ascetische zuster van Toscane. Midden in de zomer is het er vochtig en zwoel en wordt de bevolking geplaagd door de steekmuggen in het riet op het lage rivierland. En wanneer in de late herfst de nevel het landschap omhult, wanneer de wilgen als naar hulp zoekend hun naakte stammen naar de hemel uitstrekken, wanneer nog in februari de natte sneeuw van alle wegen een modderpoel maakt en hoogwater dreigt, dan besluipt zelfs de inheemse bevolking een mengeling van melancholie en spottende vertwijfeling die hier vroeger 'màtana del Po', Po-gekte, werd genoemd.
Zij die weten dat Verdi hiervandaan komt, zien de koop weliswaar als een daad van heimwee. Tenslotte hebben zijn voorouders al sinds 1596 in het gehucht Villanova hun brood verdiend als pachters, kleine handelaren en herbergiers. En nog geen acht kilometer verderop ligt het dorp Le Roncole, waar Verdi geboren werd, maar zelfs zij kunnen deze heimwee niet begrijpen. Een ster als hij voelt zich toch thuis in de wereld, niet aan die erbarmelijke bedding van de Ongina, het riviertje dat langs zijn huis stroomt. En als hij dan beslist naar de provincie wil, misschien omdat de luidruchtige drukte, het uitgaansleven in Milaan en Parijs te veel van hem vergen. Verdi staat waarachtig niet bekend om zijn sterke zenuwen. Maar waarom heeft hij dan het mooie Palazzo Orlandi in Busseto opgegeven in plaats van het permanent te betrekken? Goed, de redenen zijn intimi wel bekend, maar die spreken er met elkaar niet over. We lezen het beknopt en boeiend geschreven in dit boek. Verdi wordt ondernemer. Landheer en boer tegelijk en maakt van zijn nieuwe onderkomen een waar lustoord, waar overigens maar een beperkt aantal vrienden en intimi worden uitgenodigd. Voor de bewoners van het land rondom hem is hij de man die meestal te vinden is tussen mest, zaagsel en gier, maar die nu en dan voor heel veel geld kleine haakjes op papier zet, maar die eenmaal buiten zijn 'villa' toch de padrone is. De man in een smetteloos pak gestoken. Gewapend met wandelstok of zich verplaatsend in een blinkend gepoetste door twee paarden voortgetrokken rijtuig.
Verdi geeft zijn zorgvuldig gekozen gasten soms wekenlang onderdak en eten. Niet alleen omdat hij hun stimulans nodig heeft in de eenzaamheid daarbuiten, maar ook omdat hij daar discussies voert met zijn librettoschrijvers en dirigenten of onderhandelingen met zijn uitgever. Als de criticus Filippo Filippi zich aanmeldt voor een bezoek op Sant'Agata, waarschuwt Verdi hem: 'de tekstdichter Piave en de dirigent Mariani', zo schrijft hij, 'zullen u waarschijnlijk al gezegd hebben dat er op Sant'Agata geen muziek gemaakt wordt en er ook niet over wordt gesproken en dat u het gevaar loopt daar een niet alleen ontstemde, maar zelfs snaarloze piano aan te treffen.'
Verdi werpt zich graag op als de kluizenaar die helemaal geen zin meer heeft om te componeren en over muziek te discussiëren. Een gast die op Sant'Agata een huis verwacht dat bezwangerd is met muziek, wordt snel teleurgesteld. Tenzij hij het geluk heeft er gelijktijdig met een librettodichter of een solist te zijn. Als Verdi met een tekstdichter van gedachten wisselt, als hij met zijn meer of minder gewaardeerde zangers repeteert, heerst er echter geen ontspannen kwinkeleerstemming maar een uiterst geconcentreerde werksfeer. 'Te gast bij Verdi' is een boek dat geen enkele gastronomische muziekliefhebber mag missen. Ook al omdat de recepten veelal eenvoudig te maken zijn en de sfeer ademen van het Italiaanse platteland in vervlogen tijden. De echte Emiliaanse 'cuisine du terroir'.
'Te gast bij Verdi' is ingebonden (21x27 cm) uitgevoerd met harde kaft en stofomslag. Het telt 232 pagina's en is kleurrijk geïllustreerd met gastronomische en landschapsfotografie, maar ook met foto's uit de beginjaren van de zwart-wit fotografie. Het boek kost in de winkel € 31,60 (f 69,50). ISBN 90 4390 185 7, uitgever: Tirion, Baarn.

Klik hier voor recept