Whisky Almanak

OKTOBER 2005 - Voor whisky is het belangrijk dat er een publiek is. En dat is er, want de verkopen van whisky stijgen jaarlijks nog altijd met vele procenten. En het is een publiek dat whisky waardeert en er bovendien veel, liefst alles, over wil weten. Zijn er trends, zijn er wegen die men boeiend vindt? Is whisky een standaardproduct of is er genoeg variatie om van te genieten?’ Dat vraagt whiskyfreak Hans Offringa zich af. Hij is één van de twee auteurs van de eind oktober verschenen Whisky Almanak. Samen met good old ‘Keeper of the Quaich’ Ad de Koning, de laatste decennia een van Nederlands bekendste ambassadeurs van met name malt whisky, schreef Offringa dit standaardwerk. In het algemene gedeelte voorin is kort en helder beschreven waar en hoe whisk(e)y wordt gemaakt, wat de trends zijn en hoe een etiket gelezen kan worden. Voorts geven beide auteurs diverse handige tips voor het ruiken en proeven van whisk(e)y.
Deze almanak is geen uitgebreid referentiewerk over de geschiedenis en het maken van whisky. Daar zijn al uitstekende boeken over geschreven en vertaald. Dit is een boekwerkje dat de lezer inzicht geeft in de verschillende soorten whisky, de smaakverschillen en welke merken er in Nederlandse slijterijen te koop zijn, tegen welke prijs op dit moment. Ook is er ruimte overgelaten om eigen indrukken te noteren. De almanak biedt een compact overzicht van wat er momenteel in Nederland op het gebied van whisky te koop is bij de meeste slijterijen. Aan speciaalzaken wordt apart aandacht besteed als zij exclusief bepaalde whiskyÂ’s importeren of vertegenwoordigen. De basis van deze almanak is echter het meest gangbare assortiment. Bij het samenstellen van de almanak waren de auteurs afhankelijk van de gegevens die de importeurs aan hen beschikbaar konden (of wilden) stellen. Fouten, onvolkomenheden e.d. kunnen de auteurs dan ook niet als hun verantwoordelijkheid beschouwen, evenmin het ontbreken van merken en soorten.

Whiskytrends
Kijken we naar trends dan verwijderen die zich volgens Hans Offringa soms ver van de standaard whiskybeleving.Â’ Offringa schreef en vertaalde diverse boeken, waaronder De weg naar Craigellachie, Whisky Geclassificeerd en de Whisky Encyclopedie. Hij is lid van de Scotch Malt Whisky Society (SMWS) en consul van het Craigellachie Hotel of Speyside in Schotland, wereldberoemd vanwege zijn excellente whiskybar.
‘Cask finishes, colorings, speciale bottelingen, afwijkende namen, ze worden allemaal ingezet om diverse doelgroepen te bereiken. Zelf houdt hij van whisky zoals ze komt, zoals ze gemaakt is. Artificiële veranderingen zijn niet zo aan hem besteed. ‘De ontwikkeling van de whisky door de jaren heen boeit me echter des te meer’, vertelt Hans Offringa. ‘Wat Macallan bijvoorbeeld doet, een vergelijking met wat in eerdere decennia is gemaakt,. Een computeranalyse van wat gedistilleerd is in de 40-er jaren van de vorige eeuw en dat terugbrengen naar nu, vind ik fascinerend. Ik weet echter niet of de gemiddelde consument daar nou op zit te wachten. Er zijn ook mensen die ervan uitgaan dat whisky puur moet zijn. Zo puur als mogelijk, geen verdunning, geen filtering, residu vanuit het vat in de fles…. Ja? Ook dat weet ik niet. In de 15e en 16e eeuw was het gebruikelijk om smaakstoffen aan whisky toe te voegen. Dat wordt, behalve bij Canadese whisky, al een paar eeuwen niet meer gedaan. Er is een beweging die zegt dat whisky moet zijn zoals er in oude tradities over is gedacht. Aan de andere kant is het een evolutionair principe dat met de ontwikkeling van whisky in andere richtingen te maken heeft . Waar gaan we naar toe? Volledig doorgevoerde computerisering bij Aberlour? Of direct firing stills bij Glenfarclas? Elke beweging is een beweging op zich, niet fout of goed, alleen maar anders.’
Offringa noemt zichzelf redelijk ‘ouderwets’ en hij houdt dan ook van een ouderwetse 18 jaar oude Macallan, geheel op sherryvaten gerijpt. ‘De nieuwe range, Fine Oak genaamd, kan mij iets minder bekoren, alhoewel het nog steeds een prachtige whisky is. Maar iemand die Macallan nú ontdekt, heeft dat referentiekader niet. Die vindt de huidige Macallan zoals die is. Dat gaat niet alleen voor whisky op. Kijken naar het etiket ontsluiert een hele nieuwe wereld van whiskytermen.’ De laatste tijd is er door de Scottish Whisky Association volgens hem nogal gerommeld met termen, waardoor het er niet bepaald duidelijker op werd. Vatted malt wordt blended malt, blend wordt …. Een blend van grain whisky’s en malt whisky’s? Die termen worden in deze almanak kort verklaard.
Steeds meer nieuwe bottelingen, limited editions, en helaas ook vervalsingen verschijnen er volgens Offringa op de markt. Juist voor de consument wordt het er niet bepaald overzichtelijker op. Deze almanak heeft tot doel óók de aankomend whiskyliefhebber een beetje wegwijs te maken als hij of zij voor het schap van de slijter staat en al die namen ziet. ‘Kies er eentje uit en zoek hem alfabetisch op in de almanak en de koper krijgt een idee van prijs, smaak en type. Zoals William Faulkner ooit zei: ‘er zijn geen slechte whisky’s. Er zijn slechts goede en hele goede.’ Uiteindelijk valt over smaak niet te twisten. Men kan van mening verschillen over de proefnotities die bij de diverse whisky’s staan. Ze zijn door Ad en mij opgesteld en dat blijft natuurlijk een subjectieve weergave’, aldus Offringa.

Wandelende encyclopedie
Wie in Nederland whisky roept, zal direct een paar namen teruggekaatst krijgen. Ad de Koning is daar één van. Hij werkte meer dan 18 jaar voor distilleerderijen van de Erven Lucas Bols (o.a. voor Ballantine’s in Schotland en Suntory in Japan). In 1990 richtte hij de importeursvereniging Scotch Single Malt Whisky Society (SSMWS) op, waarvan hij directeur is. Als een van de weinige Nederlanders is hij toegelaten tot de Keepers of the Quaich, een uitgelezen internationaal gezelschap van 200 whisky-connaisseurs. Een ware levende whisky-ecyclopedie dus. Geen wonder dat dit boek dan ook doorspekt is met historische anekdotes die speciaal hiervoor uit zijn pen vloeiden. Zo memoreert hij, dat rond 1974 WM Grants & Son de eerste single malt whisky op de internationale markt introduceerde: Glenfiddich, in de herkenbare driehoekige groene fles. ‘Whisky was destijds een drank die in ons land voornamelijk als blended scotch werd verkocht en er kleefde een ouderwets, ietwat exclusief imago aan. De liefhebber laafde zich in die tijd aan Johnnie Walker, Ballantine’s, Teacher’s, Bell’s en Vat 69, om er maar een paar te noemen. In Nederland werd in die tijd de markt voor sterke drank gedomineerd door jenever’, verhaalt De Koning.
Het zou tot 1988 duren voordat de single malt een forse impuls op de wereldmarkt kreeg, door de introductie van de thans zeer bekende Classic Malts serie van Diageo: Glenkinchie, Dalwhinnie, Cragganmore, Oban, Talisker en Lagavulin. Single malts, die vandaag de dag een vaste plek in menig grand café, restaurant en bar hebben verworven. Ad de Koning: ‘Langzamerhand vonden steeds meer malt whisky’s hun weg naar ons land en er kwam behoeft e aan enige organisatie in de handel en voorlichting. Op 19 november 1990 werd de importeursvereniging Scotch Single Malt Whisky Society (SSMWS) opgericht, met als doel de popularisering van whisky in Nederland. Dat wordt onder andere bereikt door het organiseren van bijzondere proeverijen en masterclasses, waarbij Schotse single malt whisky’s op kleur, geur en smaak worden beoordeeld.’
Ad de Koning was al snel de grote motor van die SSMWS. In vijftien jaar tijd is het activiteitenpakket behoorlijk uitgebreid en wordt tevens aandacht besteed aan de geschiedenis van whisky in al haar facetten. De Society is aanwezig op beurzen, evenementen en whiskyfestivals. Daarnaast worden interessante studiereizen naar Schotland en Ierland georganiseerd.

Aan blends geen gebrek
Blended whisky’s zijn altijd goed verkrijgbaar geweest in Nederland en gelukkig zijn single malts thans een niet meer weg te denken fenomeen in de slijterij. Ad de Koning: ‘Ik verbaas me er soms over hoe rijk het aanbod is. De recente revival van Ierse en Amerikaanse whiskey heeft het aanbod alleen nog maar doen toenemen. Het werd dus tijd voor een algemeen overzicht van goed verkrijgbare whisky’s en whiskeys in de Nederlandse slijterijen. Toen Hans en ik vorig jaar door Het Spectrum werden gevraagd om de Eerste Echte Nederlandse Whisky Almanak samen te stellen, hoefden we daar niet lang over na te denken en gingen enthousiast aan de slag. Ik ben bijzonder verheugd dat er nu eindelijk een goed overzichtelijk werk is verschenen van in Nederland in brede zin verkrijgbare whisky’s. Daarvoor wil ik mijn dank uitspreken naar alle mensen en organisaties die ons informatie hebben verschaft of op andere wijze hebben meegewerkt aan het tot stand komen van deze eerste editie van de Whisky Almanak. Het is de bedoeling om elke twee jaar met een herziene uitgave te komen. Daarom houden we ons graag aanbevolen voor opmerkingen, suggesties en aanvullingen die we, waar nodig, zeker in een volgende editie zullen verwerken. Dat whisky thans in meer dan 200 landen wordt verkocht, zegt toch genoeg over de populariteit van ‘uisge beatha’. Of niet?’.

Prijsvariaties
De prijzen van whisky kunnen van slijter tot slijter soms flink verschillen. Daarom wordt in deze almanak een aanduiding gehanteerd, die een indicatie van de prijs geeft. Daarvoor worden de navolgende prijscategorieën aangehouden:
€ van 10 t/m 20 euro
€€ van 21 t/m 30 euro
€€€ van 31 t/m 40 euro
€€€€ van 41 t/m 60 euro
€€€€€ meer dan 60 euro
De prijzen van speciale of tamelijk zeldzame whiskyÂ’s kunnen soms oplopen tot meer dan 500 euro per fles. In deze eerste editie van de Whisky Almanak zijn -alfabetisch gerangschikt- bijna 250 whiskyÂ’s en whiskeys opgenomen. Met informatie over waar ze vandaan komen, hoe ze ruiken en smaken, wat de leeftijd is, wat het alcoholpercentage is en wat ze kosten. De Whisky Almanak is een bijzonder handig hulpmiddel voor de consument bij het kiezen van een whisk(e)y uit de steeds beter gevulde schappen van de Nederlandse speciaalslijter.
De Whisky Almanak , die als ondertitel ‘Proefnotities van in Nederland verkrijgbare Whiskies & Whiskeys’ meekreeg, is gebonden uitgevoerd en telt 264 pagina’s (12,5x17 cm) met 250 zwart-wit foto’s van whiskyflessen. Het kost in de winkel € 14,95. ISBN 90 274 2083 1. Uitgeverij Spectrum (Utrecht).