Abdijbieren. Geestrijk erfgoed

APRIL 2005 - Na zijn schitterende publicatie ‘Trappisten. Het bier en de monniken’ (2002), is Jef van den Steen erin geslaagd om met zijn recente publicatie ‘Abdijbieren. Geestrijk erfgoed’ (2004) een boeiende en respectvolle beschrijving te geven van de geschiedenis, ontwikkeling en kenmerken van de Belgische abdijbieren. De mooie aansprekende illustraties van fotograaf Andrew Verschetze geven warmte en extra kleur aan deze publicatie.
Goed gedocumenteerd bespreekt de auteur in het eerste hoofdstuk de wedergeboorte van een eeuwenoude traditie, met aandacht voor o.a. het einde van het kloosterleven, de heropleving, het brouwen voor eigen gebruik en het verschil tussen trappisten- en abdijbier.
In de daaropvolgende twee hoofdstukken wordt aandacht besteed aan de betekenis van de erkende abdijbieren, hun kenmerken en hun geschiedenis en ontwikkeling.
In navolging van de werkgroep ‘Erkend Belgisch Abdijbier’, die sedert 1998 onder auspiciën van de Belgische Bierbrouwers werkzaam is, geeft Jef van den Steen de volgende omschrijving van abdijbier:
• er dient een band te zijn met een bestaande abdij/niet langer bestaande abdij
• er moeten royalty’s betaald worden, die worden gebruikt ter financiering van caritatieve werken, andere goede werken en culturele werken die bijdragen tot het culturele behoud van de abdij of aan een bestaande stichting als de abdij niet meer bestaat
• er is controlerecht van de abdij of de bestaande stichting op de publiciteit
Aan deze opsomming van voorwaarden zijn enkele aanvullingen toegevoegd voor de abdijbieren, die na 1999 op de markt zijn verschenen, vooral bedoeld om ‘wildgroei’ en oneigenlijk gebruik van de naam abdijbier tegen te gaan. Op grond van de genoemde voorwaarden zijn er in België 18 abdijbieren, die het logo ‘Erkend Belgisch Abdijbier’op hun flessen mogen vermelden. Deze bieren worden door 14 brouwerijen gebrouwen, namelijk:
• Grimbergen (Alken-Maes)
• Abdij Dendermonde (De Block)
• Abbaye St. Martin (Brunehaut)
• Steenbrugge en St. Pietersabdij (De Gouden Boom)
• Abbaye de Cambron (Brasserie Silly)
• Affligem en Postel (De Smedt)
• Saint Feuillien (Friart)
• Tongerlo (Haacht)
• Leffe (Interbrew; nu Inbev)
• Bonne Espérance en Floreffe (Lefebvre)
• Maredsous (Moortgat)
• Ename (Roman)
• Val Dieu (Val Dieu)
• Bornem en Keizersberg (Van Steenberge)
Naast de 18 erkende abdijbieren, behandelt Jef van den Steen ook Witkap (Slaghmuylder), Sint Bernardus (Sint Bernardus), Pater Lieven (Van den Bossche) en St. Idesbald (Huyghe), gelet op hun historie,kwaliteit en uitstraling. Val Dieu gelegen in het Belgisch-Limburgse Aubel, is de enige abdij met en brouwerij op haar terrein waar nog actief gebrouwen wordt. Kenmerkend voor de abdijbieren zijn: het kelkglas, het gamma (verschillende soorten; o.a. blond, dubbel, tripel), de hoge gisting, chaptalisatie (toevoeging van suikers, maar de suikers zijn nagenoeg volledig vergistbaar waardoor sterk alcoholische bieren worden verkregen, die toch nog licht verteerbaar zijn) en hergisting op fles. In afzonderlijke paragrafen worden het brouwproces en de ingrediënten beschreven.Ondanks het dalende bierverbruik stijgt de omzet van Belgische abdijbieren en vooral de blonde bieren vinden gretig aftrek. Tussen 1995 en 2003 is de export van abdijbier met maar liefst 75% gestegen tot meer dan 680.000 hectoliter.
Het ontstaan van de afzonderlijke abdijbieren, de brouwerijen waar de bieren nu worden gebrouwen, specifieke kenmerken o.a. geschiedenis, brouwtraditie, brouwstijl en eigenaren worden op verhelderende wijze besproken. De bieren worden ook van duidelijke en vooral toegankelijke smaaknotities voorzien.
Musea die bij de abdijen horen, bezienswaardigheden, wandelroutes rondom de abdijen, mogelijkheden tot bezoek aan de abdijen, adressen en de eventuele website worden eveneens vermeld. Hiermee is deze publicatie ook een waardevolle toeristische wegwijzer.
Het laatste hoofdstuk is gewijd aan smakelijke spijs- en abdijbierencombinaties, waarin Jef van den Steen ons eerst een beknopte schets geeft van de Belgische bierkeuken en haar hoogtepunten. Terecht worden o.a. Het Hommelhof in Watou, De Heeren van Liedekercke in Denderleeuw en Het Botteltje (Oostende) geroemd om hun biergastronomie. Voorbeelden voor veel bierkeukens in België en daarbuiten. Tongstrelende recepten van voor- hoofd- en nagerechten met verschillende abdijbieren van de restaurants Belga Queen (Brussel), Den Dijver (Brugge) en Het Vijgeblad (Beringen) completeren dit hoofdstuk.
Na ‘Trappist. Het bier en de monniken’, mag deze publicatie niet ontbreken in de bibliotheek van iedere rechtgeaarde bierliefhebber,die met respect voor traditie en vakmanschap de Belgische bieren een warm hart toedraagt. Door de vele tips is deze publicatie ook in toeristisch opzicht een aanrader. Reikhalzend kijken velen al weer uit naar de volgende bierpublicatie van Jef van den Steen, over lambik en geuze misschien….?
Abdijbieren.Geestrijk erfgoed telt 175 pagina’s en kost in de winkel € 34,50 ..ISBN 90 5826 302 9. Uitgeverij Davidsfonds. Leuven, 2004.
HAN HIDALGO